باشگاه خبرنگاران جوان – فشار‌های تحصیلی، نگرانی از آینده شغلی، مشکلات اقتصادی و حجم بالای دروس، عوامل اصلی تشدید استرس دانشجویان هستند، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که عدم مدیریت به‌موقع استرس نه تنها عملکرد تحصیلی را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند به افسردگی و اختلالات روانی پایدار منجر شود.

در سال‌های اخیر، سلامت روان دانشجویان به یکی از دغدغه‌های اصلی نظام آموزشی ایران تبدیل شده است.

بر اساس گزارش‌های اخیر، شیوع اختلالات روانی در جامعه ایران بیش از ۲۵ درصد برآورد می‌شود و این آمار در میان دانشجویان به دلیل فشار‌های خاص دوران تحصیل، بالاتر است. 

غربالگری‌های انجام‌شده توسط وزارت بهداشت نشان می‌دهد که حدود نیمی از دانشجویان نوورود علائم احتمالی اختلالات روانی دارند و نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند. در آستانه امتحانات پایان ترم، این مشکلات تشدید می‌شود؛ بسیاری از دانشجویان با بی‌خوابی، کاهش تمرکز، اضطراب شدید و حتی افکار منفی دست و پنجه نرم می‌کنند.

کارشناسان روان‌شناسی تأکید دارند که استرس امتحانات ریشه در عوامل متعددی دارد. مشکلات اقتصادی خانواده‌ها، نگرانی از بیکاری پس از فارغ‌التحصیلی، رقابت شدید و حجم بالای مطالب درسی، از جمله این عوامل هستند. مطالعات نشان می‌دهد که حتی دو روز ورزش هوازی در هفته می‌تواند استرس را به طور قابل توجهی کاهش دهد و احساس افسردگی را بهبود بخشد. همچنین، فشار‌های اجتماعی و اقتصادی ناشی از تورم و نابرابری، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش اختلالات روانی ایفا می‌کند.

برای مدیریت این چالش، راهکار‌های عملی متعددی پیشنهاد شده است. نخست، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه از ابتدای ترم؛ دانشجویان باید از انباشت مطالب تا شب امتحان پرهیز کنند و زمان‌بندی منظمی برای مطالعه و مرور داشته باشند. تکنیک پومودورو (مطالعه متمرکز به مدت ۲۵ دقیقه و استراحت کوتاه) یکی از روش‌های مؤثر برای مدیریت زمان است.

دوم، توجه به تغذیه و خواب کافی؛ مصرف آب زیاد، کاهش کافئین و خوراکی‌های شیرین، و خواب منظم ۷-۸ ساعته، نقش کلیدی در کاهش هورمون استرس (کورتیزول) دارد. سوم، تمرین‌های تنفسی و ذهن‌آگاهی؛ تکنیک‌های ساده مانند تنفس عمیق دیافراگمی یا مدیتیشن کوتاه، می‌تواند اضطراب را در لحظه کنترل کند. یوگا و ورزش منظم نیز از مداخلات طبیعی مؤثر برای مقابله با افسردگی و اضطراب هستند.

چهارم، حمایت اجتماعی و مشاوره؛ صحبت با دوستان، خانواده یا مراجعه به مراکز مشاوره دانشگاهی، می‌تواند بار روانی را سبک کند. دانشگاه‌ها باید مراکز مشاوره را تقویت کنند و برنامه‌های آموزشی برای مهارت‌های مقابله با استرس برگزار نمایند. کارشناسان تأکید می‌کنند که امتحانات پایان زندگی نیستند و تمرکز بر یادگیری به جای نمره، می‌تواند فشار را کاهش دهد.

در نهایت، مدیریت استرس و حفظ سلامت روان در دوران دانشجویی، نیازمند تلاش فردی و حمایت ساختاری است. 

سیاست‌گذاران آموزشی با سرمایه‌گذاری در برنامه‌های پیشگیری و غربالگری، می‌توانند از تشدید مشکلات جلوگیری کنند. دانشجویان نیز با اتخاذ سبک زندگی سالم و استفاده از راهکار‌های عملی، می‌توانند این دوره حساس را با موفقیت و آرامش پشت سر بگذارند. آینده روشن آموزش عالی ایران به سلامت روان نسل جوان بستگی دارد.

منبع: فارس